Oor 11 augustus 1990 MEDIA

DEAD FLOWERS

Requiem voor een popgroep
Fatal Flowers is niet meer. Deze zomer kwam totaal onverwacht het bericht dat zanger Richard Janssen de band verlaten heeft en dat daarmee Fatal Flowers ophoudt te bestaan. Juist op een moment dat het de groep behoorlijk voor de wind leek te gaan. In het volgende gesprek onthult Janssen wat de redenen voor zijn vertrek zijn geweest, en blikt terug op vijf jaar Nederpop-historie.

Fatal Flowers bestond van 1984 tot 1990 maakte vier elpees, Fatal Flowers ('85), Younger Days ('86), het in Woodstock opgenomen Johnny D. Is Back! ('88) en Pleasure Ground ('90). Het viertal won in 1987 een Edison en stond datzelfde jaar op Pinkpop. De groep groeide in de jaren van haar bestaan uit van een sixtiesbandje tot een zeer succesvolle Nederlandse rockband. Constante factoren in de FF-geschiedenis waren zanger Richard Janssen en drummer Henk Jonkers, voor het overige wisselde de bezetting enige malen. De laatste elpee, Pleasure Ground, was de best verkopende uit de Fatal Flowers-geschiedenis.

Wat is er precies gebeurd?
'Tja, ik ben er uitgestapt.'
Was dat een plotselinge beslissing?
'Nou nee, niet echt.'
Hoe lang had je al het idee ermee te stoppen?
'Eigenlijk al heel erg lang. Heel erg lang.'
Lang in jaren?
'Ja, lang in jaren. Ik heb die twijfels altijd wel gehad. Ik heb altijd gevonden dat je moest stoppen op een hoogtepunt. Dat was ik sowieso al van plan. Ik had het idee dat het nu echt wel op een hoogtepunt was en op een of andere manier ook niet heel snel veel verder zou komen. Wat betreft de zakelijke kant, zeg maar. En persoonlijk vond ik er ook nog wel wat aan schorten. Aan de Fatal Flowers. Het is moeilijk uit te leggen, want het is meer een culminatie van factoren en redenen die zich allemaal opstapelen en ja, als je dan eerlijk bent, dan moet je er gewoon mee stoppen. Niet omdat het op dit moment slecht is, integendeel. Maar meer heel erg in de toekomst gekeken. Als ik mezelf vraag: zie je je zelf over tien jaar nog in die band zitten, dan zeg ik: nou nee. Dus...’
Hadden die persoonlijke factoren te maken met het feit dat de band de laatste drie jaar telkens een andere bezetting had? Misschien is het wel vervreemdend om met een jongen van negentien (gitarist Robin Berlijn -TE) te gaan spelen, hoe goed hij ook is.
'Ik kan me wel voorstellen dat je dat denkt, maar in dit geval is dat niet zo. Ik denk dat Robin qua ideeën over hoe een band moet zijn en functioneren nog het dichtst bij mij in de buurt stond.'
De buitenwacht dacht altijd dat jij en Henk Jonkers, de drummer het dichtst bij elkaar stonden.
'Dat is ook wel heel lang zo geweest. Ik kan op zich best heel goed met Henk opschieten, maar Henk is gewoon niet één van de meest communicatieve mensen op deze wereld. Ik vond het steeds moeilijker om daarmee mee om te gaan. Kijk, Henk is een erg betrouwbaar mens. Het was opvallend dat we altijd veel aan elkaar hadden als het slecht ging met de band, als het goed ging hadden we vaak heftige ruzies. Het ergste van de Fatal Flowers vond ik persoonlijk de stiltes die er altijd vielen. Het is het bekende cliché: een stilte kan meer zeggen dan duizend woorden. En ja, die stiltes vielen nogal vaak.'
De stiltes van een slecht huwelijk?
'De stilte van je niet goed kunnen uiten onderling. Misschien heb ik ook wel te romantisch idee van een band. Het is voor mij toch wel altijd essentieel dat je buiten de band om ook een relatie moet hebben met de mensen met wie je speelt, omdat je volgens mij anders niet tot heel goede muziek kunt komen. Op het moment dat je muziek staat te maken geef je je op één of andere manier toch emotioneel bloot. Dat merk je vaak heel simpel op het moment dat je bij een repetitie tegen iemand zegt: dat vind ik niet klinken. Dan is iedere muzikant op z'n pik getrapt. toch is het een vereiste dat je van je bandgenoten het vertrouwen krijgt om je emotioneel bloot te geven. En ik vond de Fatal Flowers eigenlijk op een heleboel manieren nogal afstandelijk geworden. En ik denk eerlijk gezegd dat je dat op het podium ook zag.'
Ik vond de Fatal Flowers op de laatste plaat niet meer de band die ik me herinnerde.
'Als je telkens van bezetting wisselt, ga je je steeds nadrukkelijker realiseren dat je zo totaal anders bezig bent dan drie/vier jaar geleden. En dat je meteen aantal bandleden ook geen gemeenschappelijke historie hebt. Je loopt eigenlijk constant met een gewicht op je schouder van die historie. Maar je hebt er tegelijkertijd eigenlijk op een heleboel punten geen compassie meer mee. Je bent vervreemd van je verleden.
Komt dat omdat vroegere bandleden er niet meer bij zijn?
'Ja, dat is op het persoonlijke en muzikale vlak gewoon essentieel. Wat dat betreft was het besluit om te stoppen er ook op gericht om in wezen van die naam Fatal Flowers af te zijn. Eigenlijk, als ik heel eerlijk ben, heb ik er spijt van dat we na Johnny D. al niet gestopt zijn. Toen hadden we een nieuwe band moeten beginnen. We hadden geen contract meer en een nieuwe gitarist erbij, dus hadden we die naam toen ook moeten droppen. Vind ik. Da's natuurlijk achteraf-gelul. Ik vind Pleasure Ground heel goed, maar als je die vergelijkt met wat we in het begin deden, dan is het zo anders. Niet alleen muzikaal, maar ook qua intentie. Het enige dat je dan aan die vroegere tijd verbindt is die naam. En voor de rest eigenlijk niets meer.'
Waren die bezettingswisselingen voor jullie zwaarder dan de buitenwacht besefte?
'Veel zwaarder.'
Draag je het vertrek van Marco (Braam, de eerste FF-bassist) en later Dirk (Heuff de eerste FF-gitarist als een schuldgevoel met je mee?
'Nee, dat niet. Maar het was wel veel zwaarder dan iedereen had kunnen vermoeden. Dat is absoluut zo. Want naar buiten was het altijd: de Fatal Flowers, dat is echt een band. En tja, die schijn moet je de hele tijd ophouden. Dat is zwaar. Om jezelf continu te moeten presenteren als een vriendenclub, terwijl er intern van alles mis is. Toen Marco eruit ging ... ik kon altijd wel goed met Marco opschieten, Ik ben twee weken geleden nog op zijn trouwerij geweest. Kijk, op dat moment ging het gewoon niet meer, hij voelde zich ongelukkig in de Fatal Flowers. Dus was het beter dat hij ermee zou stoppen. Dat vond hij zelf ook. Het was geen kwestie van iemand eruit trappen. Hij is zelf gegaan. Maar Marco was wel iemand die heel open was, met wie ik vrij makkelijk kon praten. Hij was de grapjas. Ik heb altijd wel het idee gehad dat toen Marco eruit ging er een stukje van de ziel van de band verloren ging. En die periode daarna, dat was gewoon een hel op aarde. Op een gegeven moment kwam Geert (de Groot, de 'tweede' FF-bassist) erbij en die had toch een hele andere instelling. Van: ik ben de bassist, that's it. Het was zijn eerste band, in het begin was hij, denk ik, heel erg onzeker. En op dat moment begon het met Dirk heel moeilijk te worden. Die flipte. Paranoia. Alles wat we eraan deden werkte averechts. En op hetzelfde moment moesten wij Johnny D. maken. Eigenlijk was er toen helemaal geen band. Ik was er persoonlijk zwaar op tegen dat we die plaat op dat moment zouden opnemen. Wij hadden de songs wel en het concept zat in ons hoofd, maar we hadden geen een van die nummers ooit gespeeld. Dat was een heel lastige periode. In Woodstock was het bijzonder moeilijk, omdat er gewoon geen band was. Tja, Henk en ik. Geert die was vrij overdonderd door alles. Die zat nauwelijks in de band of hij moest naar Woodstock om een plaat te maken. En Dirk had op dat moment drie maanden niet meer met ons gespeeld.'
Hebben jullie toen nooit overwogen om dit soort dingen juist wel naar buiten te brengen? Wat was dan die druk die maakte dat je dat niet durfde?
'Dat lag vooral op het persoonlijke vlak. Je wilde de vuile was niet buiten hangen. Die druk kwam niet van de platenbiz. Als je vertelt dat het allemaal problematisch is geweest, dan gaan mensen op zo'n manier naar die plaat luisteren, en als je op het podium staat, gaan ze ook zo kijken. Van: ach gut, die arme jongens. Het was gewoon een ontzettende toestand. Dirks vertrek was voor mij één van de moeilijkste momenten uit die vijf jaar. Het was een situatie van hij of ik. Als je zo’n band draaiende probeert te houden en je hebt ook nog met persoonlijke toestanden te maken, zoals bij Dirk, dan wordt het op een gegeven moment zo zwaar dat je tegen jezelf zegt: het wordt nu buigen of barsten. Of een andere gitarist, of ik ben de volgende die flipt. Zo'n situatie was dat. Het was een moment dat ik me afvroeg: is dit het nog waard? Je kijkt op zo'n moment terug naar hoe je ooit begon. Met Marco en Dirk. Oefenen, elke avond met elkaar gezellig in de kroeg zitten. En nog geen twee jaar later zit je in zo'n afschuwelijke situatie. Dan denk je: Wat is er gebeurd? Het glipt gewoon door je vingers.'

Ondanks de strubbelingen hebben de Fatal Flowers eigenlijk altijd goed gelopen. Toch bleef een gedeelte van jullie Amsterdamse achterban altijd maar roepen dat de Claw Boys toch beter waren. Heb je daar nooit mee gezeten?
'Jawel, ik heb daar in het begin heel eventjes mee gezeten. Maar ja. Dat soort kritiek kwam altijd van studentenbandjes. Wat weten die nou? Gewoon kleinburgerlijk gelul. Ik doe gewoon waar ik zin in heb. Dat is in wezen de enige levenshouding die ik heb. En al dat kleinburgerlijke gezeik van dit mag wel en dat mag niet ... wat je natuurlijk ontzettend veel aantreft in dat soort scenes... daar heb ik volledig schijt aan. Die houding van; de Fatal Flowers zijn commercieel, uitverkoop, haha', daar veeg ik mijn reet mee af.'
Jij zegt: 'ik doe wat ik zelf wil ', maar ik heb juist het gevoel dat je alles onderdrukt wat je zelf wil. Dat je een hoogst calvinistisch mens bent.
'Ja, dat klopt wel, in die zin dat ik wel een beetje een laatbloeier ben.'
Hoe bedoel je dat? Dat je nu pas gaat doen waar je zin in hebt?
'(Lacht, een opgeluchte lach) Nou, ik voel me in een heleboel opzichten nog heel jong en naïef in sommige dingen. Ik zou nog met heel veel dingen willen experimenteren. Ik ben nog lang niet uitgekeken. Het is inderdaad zo, sommige dingen lukken je wel, maar er is steeds de druk van de omgeving. Hoe meer mensen op je letten, hoe moeilijker het wordt. Sommige aspecten van mezelf konden in deze band ook niet naar buiten komen. Zouden ook niet zo gewaardeerd zijn als ze wel naar buiten waren gekomen. En ja, ik heb op het podium heel veel moeten leren. Ik ben in wezen gewoon extreem verlegen. Vroeger als puber durfde ik niet eens een winkel in om een broek te kopen. Ik weet niet of ik straatangst had, maar het ging toch wel een beetje heel erg die richting in. En als je dan vijf jaar op een podium hebt gestaan, dan is dat wel een goede therapie. Dan moet je wel.'
Iemand zei tegen mij.' Richard is een zachtaardige intellectueel en die staat nu ineens op een podium voor gillende meisjes te spelen, waar hij helemaal niet mee uit de voeten kan. Die dacht dat je daarom uit de band bent gestapt.
'Nou nee. (weer die lach) Het is eigenlijk precies het tegenovergestelde. Ik zou juist in een heleboel dingen veel extremer willen zijn. Qua muziek, qua presentatie, qua alles. Tja, (ondeugende oogjes), there's more to the picture than meets the eye.
Ervaar je het zitten in een rockband als beperkend?
'Muzikaal enigszins wel. Als ze weten dat je in een rockband zit, kun je moeilijk zijwegen inslaan. Al doe je dat, dan vinden de mensen toch wel een manier om dat ook rock te vinden. Maar verder, nee, ik denk dat er nog heel veel mogelijkheden zijn in pop- en rockmuziek.'
Kun je dat een beetje linken aan de reacties die op Johnny D. kwamen, waarop de niet-rocknummers' met kop en schouders' boven de rest uitstaken, terwijl de meeste mensen dat van de Fatal Flowers juist niet willen horen. There Were Times was het meest briljante nummer op die plaat, maar geen rock, ik heb er dus nooit iemand over horen praten.
Dat is inderdaad ook mijn favoriete nummer van die plaat. Maar ja, zo gaat het. Op de eerste plaat was je een sixtiesbandje en als je dan ineens afwijkende nummers gaat maken, dan is het moeilijk voor de luisteraar. Dat is wel eens irritant. We hebben wel geprobeerd andere wegen te verkennen. Zeker als je het vergelijkt met de Amsterdamse gitaarschool, dan vind ik wel dat we zijwegen hebben ingeslagen. Kijk, je speelt in een bepaald rockidioom. En daarbinnen moet je proberen om iets te maken. Niet daarbuiten, want dat is veel te makkelijk. Als je een weg hebt vol met mensen, dan is het vrij makkelijk om op te vallen als je in de berm op je handen gaat staan. Als je tussen die mensen blijft lopen dan is het veel moeilijker.'
Jullie vielen op. Eén van de redenen dat jullie opvielen was dat dames vonden dat jij een interessante kop hebt.
'Ja, eh, dat is gewoon een feit.
Daar heb je nooit meegezeten? 'Het eerste jaar misschien. Dan moet je daar aan wennen. Aan de andere kant... ik ben natuurlijk niet aantrekkelijk geworden op het moment dat ik in de Fatal Flowers ging zitten. Ik ben gewoon zo geboren. Het is niet zodat op het moment dat je in de band gaat zitten mensen je eruit pakken van: dat is wel een leuke jongen om te zien. Dat gebeurde daarvoor ook al. En daar leer je op een gegeven moment wel mee omgaan. Ik vond dat we dat in de Fatal Flowers behoorlijk goed in de hand hebben gehouden. We hebben toch nooit alleen dat meisjespubliek gehad. Absoluut niet. Het was altijd heel erg gemêleerd. Er stonden wel altijd een heleboel meisjes op de eerste rij, maar ja! Hé! Dat is bij Phil Collins ook, dus wat dat betreft...’

Hoe reageerden de andere drie op jouw besluit om te stoppen? 'Moeilijk te zeggen. Alles wat ik verteld heb over hoe die band in elkaar zat, valt nog het makkelijkst te illustreren aan de band van hun reactie. Op het moment dat ik het dus zei... Geert nam het, denk ik, nogal flegmatiek op. Die heeft het er nog wel een beetje over gehad, maar ik had eerder het idee dat hij opgelucht was. Robin zei zoiets van: als je dat wilt doen, dan moet je het doen. Die heb ik daarna niet meer gezien of gesproken. Nou ja, en wat Henk er van vindt, weet ik eigenlijk niet. De dag daarop hebben we geprobeerd erover te praten, maar eigenlijk hebben we meer naar Wimbledon zitten kijken.'
Ze hadden niet iets van: Je ontneemt ons onze broodwinning?
'Nee, dat geloof ik niet. Het was voor mij in zekere zin ook wel een test-case om te kijken hoe de zaak echt lag.'
Hoe bedoel je dat?
'Om te kijken hoe ze zouden reageren.'
Dus als ze jankend over de grond waren gaan rollen, dan had je je besluit ingetrokken? 'Dat is te overdreven gesteld. Kijk, ik vond dat er iets extreems moest gebeuren met die band. Dat het de enige manier was waarop dingen gered konden worden. En dan zat ik te denken aan een mogelijke verhuizing naar het buitenland, de naam opheffen ons contract verbreken, wat dan ook. Iets opblazen, waardoor er iets fris naar buiten zou komen.'
Je wou de knuppel in het hoenderhok gooien?
'Inderdaad ja.'
Met, fatale afloop.
'Ja. Ik was niet meer om te praten. In die zin dat ik niet op de zelfde voet verder wilde.'
Maar als iedereen had gezegd: We verhuizen naar Amerika, dan was je bij de band gebleven?
'Ja, dan misschien wel.'
Je maakt een opgeluchte indruk. Ben je ook niet een beetje teleurgesteld?
'Dat vragen mensen wel vaker. Ik zou ontzettend teleurgesteld zijn geweest als we waren opgehouden op een moment waarop het allemaal niks meer was. Dat was niet het geval. Ik vind het heel belangrijk dat Pleasure Ground het heel goed heeft gedaan. Dat ie ook eindelijk eens een goede recensie kreeg, op één in de Oase stond, etc. Dat is wel te gek. En dat vind ik dan ook wel het mooie moment om te stoppen.'
En wat nu? Wat gaat de rest doen?
'Geen idee eigenlijk. Op dit moment is iedereen zo'n beetje weg.'
En jij zit in de oefenruimte?
'Ja. Ik ben de laatste tijd veel in de oefenruimte. Dat is voor mij een manier om ... het is natuurlijk een vreemde situatie. Ik heb zes jaar op één bepaalde manier geleefd en het is natuurlijk moeilijk om dat zomaar te laten vallen. Op het moment dat ik dan iets maak of creëer, geeft me dat wel een goed gevoel. Het is wel flippen als je dan in de Volkskrant moet lezen dat je creatief uitgeput bent. Als je dan net drie dagen in de oefenruimte hebt gezeten en je moet dat 's ochtends lezen...'
Maar je wilt wel doorgaan in de muziek?
'Absoluut. Ik hou er gewoon heel erg van. Het toeren, het opnemen, alles wat met die popmuziek te maken heeft, vind ik ontzettend interessant. En er zijn een heleboel dingen die ik gewoon goed kan, dus waarom zou ik niet doorgaan? Ik heb er niet de pest in gekregen. Het is ook helemaal niet zo dat wij ruzie hebben. Ik sluit het helemaal niet uit dat sommigen van ons weer met elkaar gaan spelen. En ik wil het liefst zo snel mogelijk weer aan de bak.'
Veel rock zangers die met hun band hebben gebroken gaan zich richten op genres als chanson of smartlappen, omdat ze daarin veel meer vertolkende kracht kwijt kunnen. Zie Cave, zie Almond. We krijgen niet binnenkort een soloplaat Richard Janssen sings Jacques Brel?
'Absoluut niet. Die is al zo vaak verkracht, daar zal ik mijn steentje niet aan bijdragen.'

Bron: Oor, Tom Engelshoven

terug naar de media pagina